- Lượt xem: 23
- Theo dõi
Một bức ảnh chụp du khách bơi giữa những cây súng nia tại Colombia đã trở thành manh mối giúp giới khoa học xác định loài thực vật mới. Sau khoảng 5 năm nghiên cứu, khảo sát thực địa và phân tích mẫu vật, cây được đặt tên là Victoria colombiana. Tuy nhiên, loài hoa súng khổng lồ này có thể đang ở tình trạng cực kỳ nguy cấp khi số lượng ngoài tự nhiên được ước tính chỉ còn 30 đến 50 cá thể.
Năm 2021, Jeremiah Harris, một người Mỹ có kinh nghiệm làm vườn, chia sẻ lên mạng xã hội hình ảnh ông bơi cạnh những cây súng nia trong chuyến đi đến khu vực Inírida của Colombia.
Harris ban đầu cho rằng cây xuất hiện trong ảnh là Victoria amazonica, một loài súng nia nổi tiếng nhờ những phiến lá tròn có kích thước lớn.
Tuy nhiên, khi tình cờ nhìn thấy bức ảnh, Carlos Magdalena, chuyên gia nghiên cứu hoa súng tại Vườn Thực vật Hoàng gia Kew ở Anh, nhận ra địa điểm xuất hiện của cây có điểm bất thường.
Phạm vi phân bố tự nhiên đã biết của chi Victoria không kéo dài đến sông Inírida, thuộc lưu vực Orinoco. Magdalena vì thế nghi ngờ những cây trong ảnh có thể thuộc một loài chưa được khoa học ghi nhận.
Jeremiah Harris bơi bên những cây súng nia trong chuyến đi Colombia năm 2021. Ảnh: Guardian
Sau khi liên hệ với Harris để xác định khu vực chụp ảnh, Magdalena sử dụng hình ảnh vệ tinh để quan sát sông Inírida và những hồ nước lân cận.
Các phiến lá tròn khổng lồ tạo thành dấu hiệu dễ nhận biết trên mặt nước. Hình ảnh thu được giúp ông xác nhận cây thuộc chi Victoria thực sự sinh trưởng trong khu vực này.
Dù vậy, ảnh vệ tinh và ảnh đăng trên mạng xã hội chưa đủ để công nhận một loài mới. Nhóm nghiên cứu cần tiếp cận cây ngoài tự nhiên, ghi nhận đặc điểm sinh học và thu thập mẫu vật tiêu chuẩn.
Sau thời gian chuẩn bị kinh phí và giấy phép, Magdalena cùng các chuyên gia Colombia và thành viên những cộng đồng bản địa thực hiện chuyến khảo sát kéo dài 5 ngày trong vùng rừng mưa Inírida.
Đoàn tìm thấy hai cây súng nia nhưng chưa thể xác định chính xác danh tính vì cả hai đều không nở hoa vào thời điểm khảo sát.
Hoa là bộ phận quan trọng để tạo mẫu tiêu bản thực vật. Mẫu cây sau khi được ép và làm khô sẽ giúp các nhà khoa học so sánh đặc điểm hình thái, phân biệt loài và lưu giữ bằng chứng phục vụ nghiên cứu phân loại.
Thời gian của chuyến đi dần cạn nhưng nhóm vẫn chưa có được mẫu hoa cần thiết. Phát hiện quan trọng chỉ xuất hiện vào những giờ cuối cùng trước khi đoàn rời khu vực.
Đến ngày cuối, Magdalena chia sẻ khó khăn với Gustavo Melo, người lái thuyền của đoàn và là thành viên cộng đồng bản địa Tucano.
Nhờ hiểu rõ khu rừng cùng mạng lưới sông hồ địa phương, Melo cho biết ông biết một nơi khác có những cây súng nia tương tự.
Cả đoàn khởi hành lúc 1 giờ sáng, khi trời vẫn tối. Họ chỉ còn khoảng 10 giờ trước thời điểm phải có mặt tại sân bay để trở về Bogotá.
Melo dẫn nhóm đi sâu vào vùng rừng ngập nước, nơi khả năng kết nối và định vị bị hạn chế. Sau hành trình trong đêm, đoàn đến một hồ nhỏ nằm giữa rừng rậm.
Tại đây, nhóm phát hiện quần thể thứ hai gồm 5 cây súng nia. Đặc biệt, một cây đang nở hoa, cung cấp vật liệu quan trọng để các chuyên gia bắt đầu quá trình mô tả loài.
Tổng cộng, đoàn ghi nhận 7 cá thể tại hai hồ nước. Sau khi hoàn tất việc thu thập dữ liệu cần thiết, họ phải nhanh chóng trở lại để kịp chuyến bay đã lên lịch.
Mẫu vật có hoa giúp nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích và so sánh với những loài súng nia đã được biết đến. Kết quả xác nhận quần thể ở Inírida thuộc một loài mới đối với khoa học.
Cây được đặt tên là Victoria colombiana, thể hiện mối liên hệ với quốc gia nơi loài được phát hiện. Công trình mô tả chính thức được công bố trên tạp chí khoa học Phytotaxa vào năm 2026.
Phiến lá của Victoria colombiana có thể rộng khoảng 2 m. Kích thước nổi bật giúp cây có thể được nhận diện từ ảnh vệ tinh khi phát triển trên mặt hồ.
Carlos Magdalena cầm lá của loài Victoria colombiana. Ảnh: Guardian
Theo Magdalena, hành trình xác định loài mới cho thấy hiệu quả của việc kết hợp kiến thức làm vườn, mạng xã hội, ảnh vệ tinh, nghiên cứu thực vật và tri thức bản địa.
Bức ảnh của Harris tạo ra manh mối ban đầu. Công nghệ vệ tinh giúp giới nghiên cứu xác nhận sự hiện diện của cây, còn kinh nghiệm địa phương của Melo đưa đoàn đến nơi có cá thể đang nở hoa.
Vai trò của cộng đồng bản địa đặc biệt quan trọng trong những vùng rừng khó tiếp cận. Kiến thức về địa hình, luồng nước và đường di chuyển có thể cung cấp thông tin mà thiết bị hiện đại không phải lúc nào cũng đáp ứng được.
Theo ước tính được công bố, quần thể Victoria colombiana ngoài tự nhiên có thể chỉ còn khoảng 30 đến 50 cá thể. Phạm vi phân bố hẹp khiến cây dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong môi trường sống.
Các nhà nghiên cứu cho rằng loài này có khả năng thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp. Tuy nhiên, việc xác lập tình trạng bảo tồn chính thức cần được thực hiện theo quy trình đánh giá của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.
Nhóm khoa học đang nỗ lực đưa Victoria colombiana vào Danh mục Đỏ IUCN. Công việc này đòi hỏi thêm dữ liệu về số lượng, phạm vi phân bố, xu hướng quần thể và các mối đe dọa đối với sinh cảnh.
Các chuyên gia hy vọng có thể thu thập thêm hạt giống nhằm nghiên cứu khả năng nhân giống trong môi trường được kiểm soát.
Nếu kế hoạch thành công, Victoria colombiana có thể được trồng và bảo tồn tại Vườn Thực vật Hoàng gia Kew. Việc duy trì quần thể dự phòng sẽ góp phần giảm nguy cơ loài biến mất hoàn toàn.
Những cuộc khảo sát tiếp theo cũng cần xác định xem cây còn xuất hiện tại khu vực nào khác thuộc lưu vực Orinoco hay không. Dữ liệu mới sẽ giúp giới khoa học đánh giá chính xác hơn mức độ hiếm của loài.
Bảo vệ môi trường rừng ngập nước Inírida không chỉ mang ý nghĩa đối với loài súng nia mới. Hệ sinh thái này có thể còn chứa nhiều loài động thực vật chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Các loài thực vật mới vẫn được giới khoa học mô tả thường xuyên. Tuy nhiên, những phát hiện có kích thước lớn và hình dáng nổi bật như Victoria colombiana được đánh giá là tương đối hiếm.
Maarten Christenhusz, chuyên gia lịch sử thực vật tham gia công trình phân loại, nhận định hiếm có loài mới nào vừa lớn, ngoạn mục, vừa mang tính biểu tượng như cây súng nia tại Colombia.
Hành trình phát hiện Victoria colombiana bắt đầu bằng một bức ảnh tưởng như bình thường trên mạng xã hội. Sau khoảng 5 năm, hình ảnh ấy trở thành chìa khóa giúp khoa học ghi nhận loài súng nia mới và khởi động cuộc chạy đua bảo vệ cây trước nguy cơ tuyệt chủng.
Nguồn: Tổng hợp và biên tập từ công trình đăng trên tạp chí Phytotaxa cùng thông tin do Royal Botanic Gardens, Kew, The Guardian và People công bố ngày 9/10/2026. Hình ảnh: Guardian.
Bức ảnh mở đầu cuộc tìm kiếm
Năm 2021, Jeremiah Harris, một người Mỹ có kinh nghiệm làm vườn, chia sẻ lên mạng xã hội hình ảnh ông bơi cạnh những cây súng nia trong chuyến đi đến khu vực Inírida của Colombia.
Harris ban đầu cho rằng cây xuất hiện trong ảnh là Victoria amazonica, một loài súng nia nổi tiếng nhờ những phiến lá tròn có kích thước lớn.
Tuy nhiên, khi tình cờ nhìn thấy bức ảnh, Carlos Magdalena, chuyên gia nghiên cứu hoa súng tại Vườn Thực vật Hoàng gia Kew ở Anh, nhận ra địa điểm xuất hiện của cây có điểm bất thường.
Phạm vi phân bố tự nhiên đã biết của chi Victoria không kéo dài đến sông Inírida, thuộc lưu vực Orinoco. Magdalena vì thế nghi ngờ những cây trong ảnh có thể thuộc một loài chưa được khoa học ghi nhận.
Jeremiah Harris bơi bên những cây súng nia trong chuyến đi Colombia năm 2021. Ảnh: Guardian
Tìm dấu vết cây bằng ảnh vệ tinh
Sau khi liên hệ với Harris để xác định khu vực chụp ảnh, Magdalena sử dụng hình ảnh vệ tinh để quan sát sông Inírida và những hồ nước lân cận.
Các phiến lá tròn khổng lồ tạo thành dấu hiệu dễ nhận biết trên mặt nước. Hình ảnh thu được giúp ông xác nhận cây thuộc chi Victoria thực sự sinh trưởng trong khu vực này.
Dù vậy, ảnh vệ tinh và ảnh đăng trên mạng xã hội chưa đủ để công nhận một loài mới. Nhóm nghiên cứu cần tiếp cận cây ngoài tự nhiên, ghi nhận đặc điểm sinh học và thu thập mẫu vật tiêu chuẩn.
Chuyến thám hiểm rừng mưa Inírida
Sau thời gian chuẩn bị kinh phí và giấy phép, Magdalena cùng các chuyên gia Colombia và thành viên những cộng đồng bản địa thực hiện chuyến khảo sát kéo dài 5 ngày trong vùng rừng mưa Inírida.
Đoàn tìm thấy hai cây súng nia nhưng chưa thể xác định chính xác danh tính vì cả hai đều không nở hoa vào thời điểm khảo sát.
Hoa là bộ phận quan trọng để tạo mẫu tiêu bản thực vật. Mẫu cây sau khi được ép và làm khô sẽ giúp các nhà khoa học so sánh đặc điểm hình thái, phân biệt loài và lưu giữ bằng chứng phục vụ nghiên cứu phân loại.
Thời gian của chuyến đi dần cạn nhưng nhóm vẫn chưa có được mẫu hoa cần thiết. Phát hiện quan trọng chỉ xuất hiện vào những giờ cuối cùng trước khi đoàn rời khu vực.
Người lái thuyền bản địa chỉ đường
Đến ngày cuối, Magdalena chia sẻ khó khăn với Gustavo Melo, người lái thuyền của đoàn và là thành viên cộng đồng bản địa Tucano.
Nhờ hiểu rõ khu rừng cùng mạng lưới sông hồ địa phương, Melo cho biết ông biết một nơi khác có những cây súng nia tương tự.
Cả đoàn khởi hành lúc 1 giờ sáng, khi trời vẫn tối. Họ chỉ còn khoảng 10 giờ trước thời điểm phải có mặt tại sân bay để trở về Bogotá.
Melo dẫn nhóm đi sâu vào vùng rừng ngập nước, nơi khả năng kết nối và định vị bị hạn chế. Sau hành trình trong đêm, đoàn đến một hồ nhỏ nằm giữa rừng rậm.
Tại đây, nhóm phát hiện quần thể thứ hai gồm 5 cây súng nia. Đặc biệt, một cây đang nở hoa, cung cấp vật liệu quan trọng để các chuyên gia bắt đầu quá trình mô tả loài.
Tổng cộng, đoàn ghi nhận 7 cá thể tại hai hồ nước. Sau khi hoàn tất việc thu thập dữ liệu cần thiết, họ phải nhanh chóng trở lại để kịp chuyến bay đã lên lịch.
Loài mới mang tên Victoria colombiana
Mẫu vật có hoa giúp nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích và so sánh với những loài súng nia đã được biết đến. Kết quả xác nhận quần thể ở Inírida thuộc một loài mới đối với khoa học.
Cây được đặt tên là Victoria colombiana, thể hiện mối liên hệ với quốc gia nơi loài được phát hiện. Công trình mô tả chính thức được công bố trên tạp chí khoa học Phytotaxa vào năm 2026.
Phiến lá của Victoria colombiana có thể rộng khoảng 2 m. Kích thước nổi bật giúp cây có thể được nhận diện từ ảnh vệ tinh khi phát triển trên mặt hồ.
Carlos Magdalena cầm lá của loài Victoria colombiana. Ảnh: Guardian
Phát hiện nhờ nhiều nguồn tri thức
Theo Magdalena, hành trình xác định loài mới cho thấy hiệu quả của việc kết hợp kiến thức làm vườn, mạng xã hội, ảnh vệ tinh, nghiên cứu thực vật và tri thức bản địa.
Bức ảnh của Harris tạo ra manh mối ban đầu. Công nghệ vệ tinh giúp giới nghiên cứu xác nhận sự hiện diện của cây, còn kinh nghiệm địa phương của Melo đưa đoàn đến nơi có cá thể đang nở hoa.
Vai trò của cộng đồng bản địa đặc biệt quan trọng trong những vùng rừng khó tiếp cận. Kiến thức về địa hình, luồng nước và đường di chuyển có thể cung cấp thông tin mà thiết bị hiện đại không phải lúc nào cũng đáp ứng được.
Chỉ còn ít cá thể ngoài tự nhiên
Theo ước tính được công bố, quần thể Victoria colombiana ngoài tự nhiên có thể chỉ còn khoảng 30 đến 50 cá thể. Phạm vi phân bố hẹp khiến cây dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong môi trường sống.
Các nhà nghiên cứu cho rằng loài này có khả năng thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp. Tuy nhiên, việc xác lập tình trạng bảo tồn chính thức cần được thực hiện theo quy trình đánh giá của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.
Nhóm khoa học đang nỗ lực đưa Victoria colombiana vào Danh mục Đỏ IUCN. Công việc này đòi hỏi thêm dữ liệu về số lượng, phạm vi phân bố, xu hướng quần thể và các mối đe dọa đối với sinh cảnh.
Kế hoạch bảo tồn và nhân giống
Các chuyên gia hy vọng có thể thu thập thêm hạt giống nhằm nghiên cứu khả năng nhân giống trong môi trường được kiểm soát.
Nếu kế hoạch thành công, Victoria colombiana có thể được trồng và bảo tồn tại Vườn Thực vật Hoàng gia Kew. Việc duy trì quần thể dự phòng sẽ góp phần giảm nguy cơ loài biến mất hoàn toàn.
Những cuộc khảo sát tiếp theo cũng cần xác định xem cây còn xuất hiện tại khu vực nào khác thuộc lưu vực Orinoco hay không. Dữ liệu mới sẽ giúp giới khoa học đánh giá chính xác hơn mức độ hiếm của loài.
Bảo vệ môi trường rừng ngập nước Inírida không chỉ mang ý nghĩa đối với loài súng nia mới. Hệ sinh thái này có thể còn chứa nhiều loài động thực vật chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Phát hiện hiếm của thực vật học
Các loài thực vật mới vẫn được giới khoa học mô tả thường xuyên. Tuy nhiên, những phát hiện có kích thước lớn và hình dáng nổi bật như Victoria colombiana được đánh giá là tương đối hiếm.
Maarten Christenhusz, chuyên gia lịch sử thực vật tham gia công trình phân loại, nhận định hiếm có loài mới nào vừa lớn, ngoạn mục, vừa mang tính biểu tượng như cây súng nia tại Colombia.
Hành trình phát hiện Victoria colombiana bắt đầu bằng một bức ảnh tưởng như bình thường trên mạng xã hội. Sau khoảng 5 năm, hình ảnh ấy trở thành chìa khóa giúp khoa học ghi nhận loài súng nia mới và khởi động cuộc chạy đua bảo vệ cây trước nguy cơ tuyệt chủng.
Nguồn: Tổng hợp và biên tập từ công trình đăng trên tạp chí Phytotaxa cùng thông tin do Royal Botanic Gardens, Kew, The Guardian và People công bố ngày 9/10/2026. Hình ảnh: Guardian.
