Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực sáng tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức đề xuất những quy định mới nhằm định hình khung pháp lý cho các tác phẩm có sự tham gia của công nghệ này.
Theo dự thảo Nghị định mới nhất, một tác phẩm do AI tạo ra sẽ không mặc nhiên được hưởng quyền tác giả. Thay vào đó, "dấu ấn con người" trở thành điều kiện tiên quyết và bắt buộc. Nếu không chứng minh được sự đóng góp đáng kể và mang tính quyết định, các sản phẩm từ AI sẽ bị từ chối bảo hộ, mở ra một tiêu chuẩn mới cho nền công nghiệp nội dung số tại Việt Nam.
Dưới đây là 4 điều kiện "vàng" và những quy định khắt khe về trách nhiệm của người dùng cũng như các nền tảng số.
Chỉ những tác phẩm có sự đóng góp mang tính quyết định của con người mới được xem xét bảo hộ - Ảnh: Tiền Phong
Để một sản phẩm có sự hỗ trợ của AI được bảo hộ quyền tác giả, chủ sở hữu phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí:
Dự thảo Nghị định cũng siết chặt quy trình đăng ký quyền tác giả đối với các tác phẩm này. Người sáng tạo buộc phải kê khai trung thực và cung cấp bằng chứng về quá trình làm việc với AI, bao gồm: lịch sử câu lệnh, các bản thảo chỉnh sửa và dữ liệu đầu vào.
Đối với việc huấn luyện AI:
Không chỉ dừng lại ở người sáng tạo, dự thảo còn quy định trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian như mạng xã hội và nền tảng thương mại điện tử. Các nền tảng này buộc phải chủ động ngăn chặn việc chia sẻ thông tin vi phạm, đồng thời nhanh chóng xóa bỏ các dịch vụ, ứng dụng có nội dung xâm phạm bản quyền trên không gian mạng.
Quy định mới này được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường sáng tạo công bằng, bảo vệ thành quả lao động của con người trước sự lấn lướt của máy móc, đồng thời ngăn chặn làn sóng vi phạm bản quyền xuyên biên giới trên internet.
Nguồn: Bộ Tư pháp / Luật Trí tuệ nhân tạo / Báo Tiền Phong 2026
Theo dự thảo Nghị định mới nhất, một tác phẩm do AI tạo ra sẽ không mặc nhiên được hưởng quyền tác giả. Thay vào đó, "dấu ấn con người" trở thành điều kiện tiên quyết và bắt buộc. Nếu không chứng minh được sự đóng góp đáng kể và mang tính quyết định, các sản phẩm từ AI sẽ bị từ chối bảo hộ, mở ra một tiêu chuẩn mới cho nền công nghiệp nội dung số tại Việt Nam.
Dưới đây là 4 điều kiện "vàng" và những quy định khắt khe về trách nhiệm của người dùng cũng như các nền tảng số.
Chỉ những tác phẩm có sự đóng góp mang tính quyết định của con người mới được xem xét bảo hộ - Ảnh: Tiền Phong
4 điều kiện để tác phẩm AI được công nhận bản quyền
Để một sản phẩm có sự hỗ trợ của AI được bảo hộ quyền tác giả, chủ sở hữu phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí:
- Đóng góp đáng kể của con người: Con người phải giữ vai trò quyết định thông qua việc cung cấp dữ liệu đầu vào, thiết lập câu lệnh (prompt), đánh giá, lựa chọn và chỉnh sửa kết quả cuối cùng.
- Trách nhiệm pháp lý: Cá nhân hoặc tổ chức phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về đối tượng quyền tác giả đó.
- Không xâm phạm dữ liệu gốc: Quá trình tạo ra không được gây phương hại đến quyền lợi của các tác giả có tác phẩm được dùng làm dữ liệu huấn luyện.
- Tuân thủ Luật Sở hữu trí tuệ: Phải thỏa mãn các điều kiện bảo hộ chung theo quy định hiện hành.
Nghĩa vụ chứng minh và quy định về dữ liệu huấn luyện
Dự thảo Nghị định cũng siết chặt quy trình đăng ký quyền tác giả đối với các tác phẩm này. Người sáng tạo buộc phải kê khai trung thực và cung cấp bằng chứng về quá trình làm việc với AI, bao gồm: lịch sử câu lệnh, các bản thảo chỉnh sửa và dữ liệu đầu vào.
Đối với việc huấn luyện AI:
- Việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI chỉ được phép nếu không nhằm mục đích thương mại và không thay thế thị trường tiêu thụ của tác phẩm gốc.
- Tác giả có quyền bảo lưu, tuyên bố rõ ràng không cho phép AI sử dụng dữ liệu của mình để huấn luyện.
- Các đơn vị phát triển AI phải lưu giữ hồ sơ kỹ thuật và sẵn sàng cung cấp thông tin khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng để giải quyết tranh chấp.
Siết chặt trách nhiệm của các nền tảng số
Không chỉ dừng lại ở người sáng tạo, dự thảo còn quy định trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian như mạng xã hội và nền tảng thương mại điện tử. Các nền tảng này buộc phải chủ động ngăn chặn việc chia sẻ thông tin vi phạm, đồng thời nhanh chóng xóa bỏ các dịch vụ, ứng dụng có nội dung xâm phạm bản quyền trên không gian mạng.
Quy định mới này được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường sáng tạo công bằng, bảo vệ thành quả lao động của con người trước sự lấn lướt của máy móc, đồng thời ngăn chặn làn sóng vi phạm bản quyền xuyên biên giới trên internet.
Nguồn: Bộ Tư pháp / Luật Trí tuệ nhân tạo / Báo Tiền Phong 2026
