- Lượt xem: 16
- Theo dõi
Mỗi khi ngước nhìn bầu trời đêm, chúng ta luôn chỉ thấy duy nhất một bề mặt quen thuộc của Mặt Trăng. Điều này khiến nhiều người lầm tưởng rằng vệ tinh tự nhiên của Trái Đất đang đứng yên lơ lửng.
Thực tế, Mặt Trăng vẫn tự quay quanh trục của chính nó và liên tục di chuyển theo quỹ đạo quanh hành tinh chúng ta. Sự trùng hợp kỳ diệu này xuất phát từ một quy luật vật lý thiên văn vô cùng đặc biệt.
Dù liên tục di chuyển, vệ tinh tự nhiên này luôn giấu đi một nửa "gương mặt" của mình
Theo Tạp chí khoa học Sky at Night, bí ẩn này được giải thích bằng hiện tượng "khóa thủy triều" (hay còn gọi là quay đồng bộ). Cụ thể, Mặt Trăng mất đúng 27,3 ngày để hoàn thành một vòng tự quay quanh trục của nó.
Sự trùng hợp nằm ở chỗ, 27,3 ngày cũng bằng chính xác khoảng thời gian mà vệ tinh này cần để bay hết một vòng quanh hành tinh chúng ta. Sự đồng bộ hoàn hảo về mặt thời gian đã "khóa chặt" góc nhìn, khiến một mặt của nó luôn hướng cố định về phía Trái Đất.
Quay ngược thời gian về 4,5 tỷ năm trước khi vừa hình thành, Mặt Trăng có tốc độ tự quay quanh trục nhanh hơn hiện tại rất nhiều.
Tuy nhiên, lực hấp dẫn khổng lồ từ Trái Đất đã kéo giãn Mặt Trăng, khiến hình dáng của nó bị phình ra đôi chút. Lực ma sát thủy triều này hoạt động như một hệ thống phanh khổng lồ trong không gian. Trải qua hàng tỷ năm, tốc độ quay bị hãm lại dần cho đến khi đạt được trạng thái cân bằng vĩnh cửu.
Sự đồng bộ giữa chu kỳ tự quay và quỹ đạo khiến góc nhìn từ Trái Đất bị khóa chặt
Nhiều người thường gọi nửa khuất không nhìn thấy là "vùng tối". Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Nửa khuất này vẫn liên tục nhận được lượng ánh sáng mặt trời tương đương với mặt hướng về Trái Đất.
Đáng chú ý, quỹ đạo của Mặt Trăng mang hình elip chứ không tròn xoe, tạo ra hiện tượng đu đưa (Libration). Nhờ sự chao đảo nhẹ theo trục và quỹ đạo này, trên thực tế, con người có thể quan sát được tối đa khoảng 59% diện tích bề mặt Mặt Trăng, thay vì chỉ 50% như lý thuyết.
Mặc dù Mặt Trăng luôn hướng một mặt về phía chúng ta, nhưng diện tích được Mặt Trời chiếu sáng lại thay đổi liên tục, tạo ra các pha từ trăng non đến trăng tròn. Chu kỳ biến đổi này kéo dài khoảng 29,5 ngày.
Sự chênh lệch giữa 29,5 ngày (chu kỳ pha) và 27,3 ngày (chu kỳ quỹ đạo) xảy ra do bản thân Trái Đất cũng đang không ngừng lao đi trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Vệ tinh của chúng ta phải mất thêm hơn 2 ngày để đuổi kịp vị trí thẳng hàng đón nắng.
Bên cạnh đó, do quỹ đạo Mặt Trăng bị nghiêng khoảng 5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất, bóng của các thiên thể hiếm khi quét qua nhau. Đó là lý do những hiện tượng tuyệt đẹp như nhật thực hay nguyệt thực không xảy ra mỗi tháng mà chỉ xuất hiện vào những khoảnh khắc giao hội đặc biệt.
Khu vực không nhìn thấy của Mặt Trăng luôn là thách thức tột độ đối với ngành hàng không vũ trụ do tín hiệu vô tuyến bị chặn hoàn toàn. Địa hình nơi đây cũng hiểm trở hơn với vô số hố va chạm khổng lồ.
Năm 1959, tàu thăm dò Luna 3 của Liên Xô lần đầu tiên gửi về những bức ảnh đen trắng của khu vực này. Mãi đến thời gian gần đây, nhân loại mới thực sự ghi dấu ấn khi các cường quốc không gian thành công đưa robot tự hành đáp xuống nửa khuất, mở ra kỷ nguyên khám phá địa chất hoàn toàn mới.
Theo Sky at Night Magazine và các tài liệu thám hiểm không gian hiện đại.
Thực tế, Mặt Trăng vẫn tự quay quanh trục của chính nó và liên tục di chuyển theo quỹ đạo quanh hành tinh chúng ta. Sự trùng hợp kỳ diệu này xuất phát từ một quy luật vật lý thiên văn vô cùng đặc biệt.
Dù liên tục di chuyển, vệ tinh tự nhiên này luôn giấu đi một nửa "gương mặt" của mình
Cơ chế khóa thủy triều đồng bộ
Theo Tạp chí khoa học Sky at Night, bí ẩn này được giải thích bằng hiện tượng "khóa thủy triều" (hay còn gọi là quay đồng bộ). Cụ thể, Mặt Trăng mất đúng 27,3 ngày để hoàn thành một vòng tự quay quanh trục của nó.
Sự trùng hợp nằm ở chỗ, 27,3 ngày cũng bằng chính xác khoảng thời gian mà vệ tinh này cần để bay hết một vòng quanh hành tinh chúng ta. Sự đồng bộ hoàn hảo về mặt thời gian đã "khóa chặt" góc nhìn, khiến một mặt của nó luôn hướng cố định về phía Trái Đất.
Quá trình hãm tốc suốt 4,5 tỷ năm
Quay ngược thời gian về 4,5 tỷ năm trước khi vừa hình thành, Mặt Trăng có tốc độ tự quay quanh trục nhanh hơn hiện tại rất nhiều.
Tuy nhiên, lực hấp dẫn khổng lồ từ Trái Đất đã kéo giãn Mặt Trăng, khiến hình dáng của nó bị phình ra đôi chút. Lực ma sát thủy triều này hoạt động như một hệ thống phanh khổng lồ trong không gian. Trải qua hàng tỷ năm, tốc độ quay bị hãm lại dần cho đến khi đạt được trạng thái cân bằng vĩnh cửu.
Sự đồng bộ giữa chu kỳ tự quay và quỹ đạo khiến góc nhìn từ Trái Đất bị khóa chặt
Giải oan cho "vùng tối của Mặt Trăng"
Nhiều người thường gọi nửa khuất không nhìn thấy là "vùng tối". Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Nửa khuất này vẫn liên tục nhận được lượng ánh sáng mặt trời tương đương với mặt hướng về Trái Đất.
Đáng chú ý, quỹ đạo của Mặt Trăng mang hình elip chứ không tròn xoe, tạo ra hiện tượng đu đưa (Libration). Nhờ sự chao đảo nhẹ theo trục và quỹ đạo này, trên thực tế, con người có thể quan sát được tối đa khoảng 59% diện tích bề mặt Mặt Trăng, thay vì chỉ 50% như lý thuyết.
Sự chênh lệch chu kỳ và các hiện tượng thiên văn
Mặc dù Mặt Trăng luôn hướng một mặt về phía chúng ta, nhưng diện tích được Mặt Trời chiếu sáng lại thay đổi liên tục, tạo ra các pha từ trăng non đến trăng tròn. Chu kỳ biến đổi này kéo dài khoảng 29,5 ngày.
Sự chênh lệch giữa 29,5 ngày (chu kỳ pha) và 27,3 ngày (chu kỳ quỹ đạo) xảy ra do bản thân Trái Đất cũng đang không ngừng lao đi trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Vệ tinh của chúng ta phải mất thêm hơn 2 ngày để đuổi kịp vị trí thẳng hàng đón nắng.
Bên cạnh đó, do quỹ đạo Mặt Trăng bị nghiêng khoảng 5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất, bóng của các thiên thể hiếm khi quét qua nhau. Đó là lý do những hiện tượng tuyệt đẹp như nhật thực hay nguyệt thực không xảy ra mỗi tháng mà chỉ xuất hiện vào những khoảnh khắc giao hội đặc biệt.
Hành trình chinh phục nửa khuất bí ẩn
Khu vực không nhìn thấy của Mặt Trăng luôn là thách thức tột độ đối với ngành hàng không vũ trụ do tín hiệu vô tuyến bị chặn hoàn toàn. Địa hình nơi đây cũng hiểm trở hơn với vô số hố va chạm khổng lồ.
Năm 1959, tàu thăm dò Luna 3 của Liên Xô lần đầu tiên gửi về những bức ảnh đen trắng của khu vực này. Mãi đến thời gian gần đây, nhân loại mới thực sự ghi dấu ấn khi các cường quốc không gian thành công đưa robot tự hành đáp xuống nửa khuất, mở ra kỷ nguyên khám phá địa chất hoàn toàn mới.
Theo Sky at Night Magazine và các tài liệu thám hiểm không gian hiện đại.
Lưu ý: Tài nguyên được chia sẻ miễn phí (GNU GPL), chỉ phục vụ mục đích học tập và nghiên cứu.
