Dù vũ trụ là môi trường chân không tuyệt đối, nơi mùi hương không thể lan tỏa theo cách thông thường, nhưng các phi hành gia trở về từ những chuyến đi bộ không gian đều mô tả những mùi hương rất đặc trưng.
Từ mùi kim loại nóng đến thịt nướng hay thuốc súng, những "dấu vết khứu giác" này không chỉ là cảm giác chủ quan mà còn là những manh mối hóa học quan trọng giúp các nhà khoa học giải mã thành phần của các thiên thể xa xôi.
Việc "ngửi" thấy vũ trụ thực chất là một quá trình tương tác hóa học thú vị xảy ra khi các thiết bị ngoài không gian tiếp xúc với oxy bên trong trạm vũ trụ.
Mùi hương của vũ trụ là kết quả của các phản ứng hóa học phức tạp - Ảnh: AI
Khi các phi hành gia cởi bỏ mũ bảo hiểm sau khi đi bộ ngoài không gian, họ thường nhận thấy một mùi nồng, giống như kim loại nóng, khói hàn hoặc bít tết cháy. Các nhà khoa học giải thích rằng, trong không gian tồn tại các nguyên tử oxy đơn lẻ bám chặt vào bề mặt bộ đồ bảo hộ. Khi trở lại môi trường giàu oxy của trạm vũ trụ, các nguyên tử này kết hợp lại tạo thành ozone ($O_3$) hoặc phản ứng với các hợp chất hữu cơ trên thiết bị, tạo ra những mùi hương kim loại và khói đặc trưng.
Bên cạnh đó, bụi Mặt trăng cũng để lại ấn tượng mạnh mẽ với mùi giống như thuốc súng vừa nổ. Hiện tượng này xảy ra do các liên kết hóa học trong bụi bị phá vỡ bởi gió mặt trời và va chạm thiên thạch. Khi gặp không khí trong cabin tàu Apollo, chúng bị oxy hóa tức thì và tỏa ra mùi khét đặc trưng mà các phi hành gia mô tả là "ký ức khó quên nhất".
Nhờ các tàu thăm dò, chúng ta biết rằng mỗi thiên thể có một "chữ ký mùi" riêng biệt. Sao chổi 67P được mô tả là có mùi cực kỳ khó chịu, giống như sự pha trộn giữa trứng thối (hydro sulfide), phân ngựa (amoniac) và hạnh nhân đắng (hydro cyanide). Trong khi đó, sao Hỏa mang mùi lưu huỳnh hăng hắc, còn vệ tinh Titan của sao Thổ lại nồng nặc mùi xăng dầu do các hồ chứa methane và ethane khổng lồ.
Đặc biệt nhất là Sagittarius B2 – một đám mây phân tử khổng lồ ở trung tâm Ngân hà. Tại đây, các nhà thiên văn phát hiện ra ethyl formate, hợp chất tạo nên mùi thơm của quả mâm xôi và rượu rum. Tuy nhiên, nếu thực sự đặt chân tới đó, bạn sẽ khó lòng thưởng thức được hương vị này vì nó bị trộn lẫn với hàng loạt hóa chất độc hại như acetone và chất chống đông.
Mỗi phân tử mùi hương là một mảnh ghép về lịch sử hình thành Hệ Mặt trời - Ảnh: MSN
Nghiên cứu "mùi vũ trụ" không chỉ đơn thuần là thỏa mãn sự tò mò. Trong ngành hóa học thiên văn, mỗi mùi hương tương ứng với những nhóm phân tử cụ thể, cho biết thông tin về hoạt động địa chất, sự hiện diện của nước hoặc các hợp chất hữu cơ phức tạp. Ví dụ, sự xuất hiện của hydrocarbon – "viên gạch" cơ bản của sự sống – là tín hiệu quan trọng để các nhà khoa học đánh giá khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái đất.
Việc phân tích các hợp chất này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức các ngôi sao và hành tinh được hình thành từ hàng tỷ năm trước. Mỗi tín hiệu khứu giác thu thập được từ không gian bao la giống như một trang nhật ký cũ của vũ trụ, giúp con người ghép nối bức tranh toàn cảnh về nguồn gốc của chính mình trong dải Ngân hà.
Nguồn: Tổng hợp Thiên văn học / NASA / ESA Space Science 2026
Từ mùi kim loại nóng đến thịt nướng hay thuốc súng, những "dấu vết khứu giác" này không chỉ là cảm giác chủ quan mà còn là những manh mối hóa học quan trọng giúp các nhà khoa học giải mã thành phần của các thiên thể xa xôi.
Việc "ngửi" thấy vũ trụ thực chất là một quá trình tương tác hóa học thú vị xảy ra khi các thiết bị ngoài không gian tiếp xúc với oxy bên trong trạm vũ trụ.
Mùi hương của vũ trụ là kết quả của các phản ứng hóa học phức tạp - Ảnh: AI
Giải mã nguồn gốc của mùi "khói hàn" và "thịt nướng"
Khi các phi hành gia cởi bỏ mũ bảo hiểm sau khi đi bộ ngoài không gian, họ thường nhận thấy một mùi nồng, giống như kim loại nóng, khói hàn hoặc bít tết cháy. Các nhà khoa học giải thích rằng, trong không gian tồn tại các nguyên tử oxy đơn lẻ bám chặt vào bề mặt bộ đồ bảo hộ. Khi trở lại môi trường giàu oxy của trạm vũ trụ, các nguyên tử này kết hợp lại tạo thành ozone ($O_3$) hoặc phản ứng với các hợp chất hữu cơ trên thiết bị, tạo ra những mùi hương kim loại và khói đặc trưng.
Bên cạnh đó, bụi Mặt trăng cũng để lại ấn tượng mạnh mẽ với mùi giống như thuốc súng vừa nổ. Hiện tượng này xảy ra do các liên kết hóa học trong bụi bị phá vỡ bởi gió mặt trời và va chạm thiên thạch. Khi gặp không khí trong cabin tàu Apollo, chúng bị oxy hóa tức thì và tỏa ra mùi khét đặc trưng mà các phi hành gia mô tả là "ký ức khó quên nhất".
Hệ mặt trời: Một "bữa tiệc" mùi hương hỗn loạn
Nhờ các tàu thăm dò, chúng ta biết rằng mỗi thiên thể có một "chữ ký mùi" riêng biệt. Sao chổi 67P được mô tả là có mùi cực kỳ khó chịu, giống như sự pha trộn giữa trứng thối (hydro sulfide), phân ngựa (amoniac) và hạnh nhân đắng (hydro cyanide). Trong khi đó, sao Hỏa mang mùi lưu huỳnh hăng hắc, còn vệ tinh Titan của sao Thổ lại nồng nặc mùi xăng dầu do các hồ chứa methane và ethane khổng lồ.
Đặc biệt nhất là Sagittarius B2 – một đám mây phân tử khổng lồ ở trung tâm Ngân hà. Tại đây, các nhà thiên văn phát hiện ra ethyl formate, hợp chất tạo nên mùi thơm của quả mâm xôi và rượu rum. Tuy nhiên, nếu thực sự đặt chân tới đó, bạn sẽ khó lòng thưởng thức được hương vị này vì nó bị trộn lẫn với hàng loạt hóa chất độc hại như acetone và chất chống đông.
Mỗi phân tử mùi hương là một mảnh ghép về lịch sử hình thành Hệ Mặt trời - Ảnh: MSN
Tại sao khoa học lại quan tâm đến mùi của vũ trụ?
Nghiên cứu "mùi vũ trụ" không chỉ đơn thuần là thỏa mãn sự tò mò. Trong ngành hóa học thiên văn, mỗi mùi hương tương ứng với những nhóm phân tử cụ thể, cho biết thông tin về hoạt động địa chất, sự hiện diện của nước hoặc các hợp chất hữu cơ phức tạp. Ví dụ, sự xuất hiện của hydrocarbon – "viên gạch" cơ bản của sự sống – là tín hiệu quan trọng để các nhà khoa học đánh giá khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái đất.
Việc phân tích các hợp chất này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức các ngôi sao và hành tinh được hình thành từ hàng tỷ năm trước. Mỗi tín hiệu khứu giác thu thập được từ không gian bao la giống như một trang nhật ký cũ của vũ trụ, giúp con người ghép nối bức tranh toàn cảnh về nguồn gốc của chính mình trong dải Ngân hà.
Nguồn: Tổng hợp Thiên văn học / NASA / ESA Space Science 2026
