Dữ liệu mới từ kính viễn vọng SPHEREx của NASA vừa giúp các nhà khoa học làm sáng tỏ sự "thức tỉnh" muộn màng của 3I/ATLAS – vật thể liên sao thứ ba xâm nhập hệ Mặt Trời, đồng thời chấm dứt những hoài nghi về nguồn gốc nhân tạo của nó.
Một nghiên cứu chi tiết vừa được công bố trên số tháng 2 của tạp chí khoa học Research Notes of the AAS đã phân tích dữ liệu hồng ngoại quý giá mà SPHEREx thu thập được. Đây được xem là bằng chứng then chốt để giải thích hiện tượng bừng sáng bất thường của vật thể này vào cuối năm 2025, một sự kiện từng khiến giới thiên văn học chia rẽ sâu sắc.
Hình ảnh từ tàu SPHEREx cho thấy ánh sáng hồng ngoại phát ra từ bụi, nước, các phân tử hữu cơ và carbon dioxide trong vầng hào quang của 3I/ATLAS khi nó thăng hoa - Ảnh: NASA/JPL-Caltech
Suốt năm 2025, 3I/ATLAS đã trở thành tâm điểm của các diễn đàn thiên văn. Trong khi đa số các nhà nghiên cứu tin rằng đây là một sao chổi kỳ lạ, không ít ý kiến – bao gồm cả những lập luận từ các học giả uy tín – cho rằng nó có thể là một tàu vũ trụ do thám từ một nền văn minh ngoài Trái Đất.
Thông thường, các sao chổi sẽ hoạt động mạnh nhất khi đạt điểm cận nhật (gần Mặt Trời nhất) do bức xạ nhiệt làm băng giá thăng hoa mạnh mẽ. Tuy nhiên, 3I/ATLAS lại hành xử ngược lại khi bừng sáng dữ dội vào tháng 12-2025, tức là tận hai tháng sau khi đã đi qua điểm gần Mặt Trời nhất.
Các nhà khoa học chủ trì nghiên cứu từ NASA giải thích rằng, sự trì hoãn này xuất phát từ lớp vỏ cứng đặc biệt của vật thể. Do đã du hành trong không gian liên sao và bị tắm trong bức xạ khắc nghiệt suốt thời gian dài, lớp vỏ này trở nên cực kỳ bền vững, ngăn cản nhiệt lượng xâm nhập tức thì. Phải mất hai tháng sau điểm cận nhật, sức nóng mới xuyên thấu vào sâu bên trong, làm nóng các lớp băng cổ đại và tạo nên màn "thăng hoa" muộn đầy ngoạn mục.
Dữ liệu hồng ngoại từ SPHEREx đã bóc tách thành phần của "vầng hào quang" bao quanh vật thể, lộ diện một vùng khí quyển giàu bụi và các hợp chất như xyanua (CN), nước (H₂O), chất hữu cơ, carbon dioxide (CO₂) và carbon monoxide (CO). Việc phát hiện ra các chất phát thải này, đặc biệt là xyanua trong pha nước, là minh chứng rõ rệt cho các hoạt động địa chất tự nhiên.
Đáng chú ý, Giáo sư Avi Loeb từ Đại học Harvard, người từng kiên trì với giả thuyết 3I/ATLAS là thiết bị do thám ngoài hành tinh, cũng đã có những nhận định xoay quanh phát hiện này. Việc thừa nhận sự hiện diện của xyanua và các đặc tính hữu cơ trong pha nước cho thấy ngay cả những người hoài nghi nhất cũng dần nghiêng về kịch bản đây là một thiên thể tự nhiên.
Phát hiện mới từ SPHEREx không chỉ giúp giải mã một hiện tượng thiên văn kỳ thú mà còn làm phong phú thêm hiểu biết của nhân loại về những "vị khách" từ các hệ sao xa xôi, vốn mang theo những đặc tính vật lý và hóa học khác biệt hoàn toàn với những vật thể hình thành trong hệ Mặt Trời của chúng ta.
Theo Research Notes of the AAS / NASA
Một nghiên cứu chi tiết vừa được công bố trên số tháng 2 của tạp chí khoa học Research Notes of the AAS đã phân tích dữ liệu hồng ngoại quý giá mà SPHEREx thu thập được. Đây được xem là bằng chứng then chốt để giải thích hiện tượng bừng sáng bất thường của vật thể này vào cuối năm 2025, một sự kiện từng khiến giới thiên văn học chia rẽ sâu sắc.
Hình ảnh từ tàu SPHEREx cho thấy ánh sáng hồng ngoại phát ra từ bụi, nước, các phân tử hữu cơ và carbon dioxide trong vầng hào quang của 3I/ATLAS khi nó thăng hoa - Ảnh: NASA/JPL-Caltech
Sự "thức tỉnh" muộn màng đầy bí ẩn
Suốt năm 2025, 3I/ATLAS đã trở thành tâm điểm của các diễn đàn thiên văn. Trong khi đa số các nhà nghiên cứu tin rằng đây là một sao chổi kỳ lạ, không ít ý kiến – bao gồm cả những lập luận từ các học giả uy tín – cho rằng nó có thể là một tàu vũ trụ do thám từ một nền văn minh ngoài Trái Đất.
Thông thường, các sao chổi sẽ hoạt động mạnh nhất khi đạt điểm cận nhật (gần Mặt Trời nhất) do bức xạ nhiệt làm băng giá thăng hoa mạnh mẽ. Tuy nhiên, 3I/ATLAS lại hành xử ngược lại khi bừng sáng dữ dội vào tháng 12-2025, tức là tận hai tháng sau khi đã đi qua điểm gần Mặt Trời nhất.
Các nhà khoa học chủ trì nghiên cứu từ NASA giải thích rằng, sự trì hoãn này xuất phát từ lớp vỏ cứng đặc biệt của vật thể. Do đã du hành trong không gian liên sao và bị tắm trong bức xạ khắc nghiệt suốt thời gian dài, lớp vỏ này trở nên cực kỳ bền vững, ngăn cản nhiệt lượng xâm nhập tức thì. Phải mất hai tháng sau điểm cận nhật, sức nóng mới xuyên thấu vào sâu bên trong, làm nóng các lớp băng cổ đại và tạo nên màn "thăng hoa" muộn đầy ngoạn mục.
Bằng chứng hóa học xóa tan nghi vấn về "tàu vũ trụ"
Dữ liệu hồng ngoại từ SPHEREx đã bóc tách thành phần của "vầng hào quang" bao quanh vật thể, lộ diện một vùng khí quyển giàu bụi và các hợp chất như xyanua (CN), nước (H₂O), chất hữu cơ, carbon dioxide (CO₂) và carbon monoxide (CO). Việc phát hiện ra các chất phát thải này, đặc biệt là xyanua trong pha nước, là minh chứng rõ rệt cho các hoạt động địa chất tự nhiên.
Đáng chú ý, Giáo sư Avi Loeb từ Đại học Harvard, người từng kiên trì với giả thuyết 3I/ATLAS là thiết bị do thám ngoài hành tinh, cũng đã có những nhận định xoay quanh phát hiện này. Việc thừa nhận sự hiện diện của xyanua và các đặc tính hữu cơ trong pha nước cho thấy ngay cả những người hoài nghi nhất cũng dần nghiêng về kịch bản đây là một thiên thể tự nhiên.
Phát hiện mới từ SPHEREx không chỉ giúp giải mã một hiện tượng thiên văn kỳ thú mà còn làm phong phú thêm hiểu biết của nhân loại về những "vị khách" từ các hệ sao xa xôi, vốn mang theo những đặc tính vật lý và hóa học khác biệt hoàn toàn với những vật thể hình thành trong hệ Mặt Trời của chúng ta.
Theo Research Notes of the AAS / NASA
