Sự hiện diện của hàng trăm chú mèo tại Tử Cấm Thành không đơn thuần là sự tồn tại của động vật hoang dã, mà là kết quả của dòng chảy lịch sử cung đình xuyên suốt 600 năm, từ thời nhà Minh đến nhà Thanh, gắn liền với nhu cầu bảo vệ cổ vật và điều kiện sinh thái đặc thù của quần thể kiến trúc này.
Trong suốt hơn 6 thế kỷ, mèo đã trở thành những người đồng hành không thể thiếu trong cung cấm. Từ việc là thú cưng được phong tước vị, chôn cất bằng quan tài vàng dưới thời Gia Tĩnh Đế, cho đến khi trở thành "bạn tâm giao" trong điện riêng của Từ Hy Thái hậu, mèo luôn nhận được sự biệt đãi. Trong văn hóa Trung Hoa cổ, mèo đại diện cho sự tỉnh thức và khả năng trấn tà, bảo vệ không gian linh thiêng. Ngày nay, phần lớn những "ngự miêu" này được tin là hậu duệ trực hệ của giống mèo hoàng gia xưa, duy trì sợi dây liên kết vô hình giữa quá khứ huy hoàng và hiện tại.
Mèo hoàng gia - Những cư dân duy nhất sinh sống không gián đoạn trong Tử Cấm Thành - Ảnh: The Palace Museum
Sau khi nhà Thanh sụp đổ, khi con người rời đi, mèo vẫn ở lại và mặc nhiên trở thành những "cư dân cũ" của bảo tàng. Trong một quần thể hơn 9.000 gian phòng chứa đựng hàng nghìn thư tịch quý hiếm bằng giấy, lụa và cấu kiện gỗ, sự xuất hiện của chuột là mối đe dọa thường trực. Trước khi các biện pháp hóa học hiện đại ra đời, mèo chính là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất. Thực tế lịch sử ghi nhận vào năm 1970, tình trạng chuột hoành hành nghiêm trọng tại đây đã được kiểm soát rõ rệt nhờ sự mẫn cán của "đội quân" mèo hoạt động âm thầm vào ban đêm sau khi bảo tàng đóng cửa.
Địa thế của Tử Cấm Thành với nhiều sân trong, mái hiên lưu ly và tường thành dày cũng vô tình trở thành nơi trú ẩn lý tưởng cho mèo. Ngay cả trong mùa đông khắc nghiệt của Bắc Kinh, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và cấu trúc gạch đá giữ nhiệt tốt của cung điện đã giúp chúng vượt qua những ngày giá rét.
Hiện nay, Bảo tàng Cố Cung đang quản lý khoảng 150-200 con mèo như một phần của di sản sống. Thay vì xua đuổi, bảo tàng triển khai chương trình TNR (triệt sản và tiêm vaccine) từ năm 2009 để kiểm soát số lượng một cách nhân văn. Mỗi chú mèo đều được ghi nhận tên tuổi, giới tính và chăm sóc sức khỏe định kỳ. Triết lý của nhân viên bảo tàng rất rõ ràng: "Mèo là chủ của Tử Cấm Thành, con người chỉ là khách". Du khách khi ghé thăm các khu vực yên tĩnh như Cảnh Vận Môn thường được khuyến cáo giữ khoảng cách để tôn trọng quyền riêng tư của những "vị chủ nhân" này.
Sức hút từ những chú mèo giúp Tử Cấm Thành trở nên gần gũi hơn với du khách - Ảnh: VCG
Không chỉ bảo vệ di sản, mèo còn mang lại giá trị kinh tế và du lịch to lớn. Những cái tên như mèo cam Papa, Luban hay Baidian'er đã trở thành ngôi sao trên mạng xã hội Weibo. Hình ảnh chú mèo Papa mũm mĩm thậm chí còn được dùng làm "đơn vị đo lường" hài hước cho các cổ vật nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập bảo tàng. Các sản phẩm lưu niệm liên quan đến mèo đạt mức tiêu thụ ấn tượng lên tới 16.000 món mỗi tháng, đồng thời các tác phẩm nghệ thuật như vở kịch "Cat God in the Forbidden City" đã góp phần đưa lịch sử Cố Cung đến gần hơn với thế hệ trẻ một cách sinh động và đầy cảm hứng.
Nguồn: The Palace Museum / IFL Science / Tổng hợp
Trong suốt hơn 6 thế kỷ, mèo đã trở thành những người đồng hành không thể thiếu trong cung cấm. Từ việc là thú cưng được phong tước vị, chôn cất bằng quan tài vàng dưới thời Gia Tĩnh Đế, cho đến khi trở thành "bạn tâm giao" trong điện riêng của Từ Hy Thái hậu, mèo luôn nhận được sự biệt đãi. Trong văn hóa Trung Hoa cổ, mèo đại diện cho sự tỉnh thức và khả năng trấn tà, bảo vệ không gian linh thiêng. Ngày nay, phần lớn những "ngự miêu" này được tin là hậu duệ trực hệ của giống mèo hoàng gia xưa, duy trì sợi dây liên kết vô hình giữa quá khứ huy hoàng và hiện tại.
Mèo hoàng gia - Những cư dân duy nhất sinh sống không gián đoạn trong Tử Cấm Thành - Ảnh: The Palace Museum
Đội thị vệ bốn chân và sứ mệnh bảo vệ cổ vật
Sau khi nhà Thanh sụp đổ, khi con người rời đi, mèo vẫn ở lại và mặc nhiên trở thành những "cư dân cũ" của bảo tàng. Trong một quần thể hơn 9.000 gian phòng chứa đựng hàng nghìn thư tịch quý hiếm bằng giấy, lụa và cấu kiện gỗ, sự xuất hiện của chuột là mối đe dọa thường trực. Trước khi các biện pháp hóa học hiện đại ra đời, mèo chính là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất. Thực tế lịch sử ghi nhận vào năm 1970, tình trạng chuột hoành hành nghiêm trọng tại đây đã được kiểm soát rõ rệt nhờ sự mẫn cán của "đội quân" mèo hoạt động âm thầm vào ban đêm sau khi bảo tàng đóng cửa.
Địa thế của Tử Cấm Thành với nhiều sân trong, mái hiên lưu ly và tường thành dày cũng vô tình trở thành nơi trú ẩn lý tưởng cho mèo. Ngay cả trong mùa đông khắc nghiệt của Bắc Kinh, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và cấu trúc gạch đá giữ nhiệt tốt của cung điện đã giúp chúng vượt qua những ngày giá rét.
Từ di sản sống đến biểu tượng văn hóa hiện đại
Hiện nay, Bảo tàng Cố Cung đang quản lý khoảng 150-200 con mèo như một phần của di sản sống. Thay vì xua đuổi, bảo tàng triển khai chương trình TNR (triệt sản và tiêm vaccine) từ năm 2009 để kiểm soát số lượng một cách nhân văn. Mỗi chú mèo đều được ghi nhận tên tuổi, giới tính và chăm sóc sức khỏe định kỳ. Triết lý của nhân viên bảo tàng rất rõ ràng: "Mèo là chủ của Tử Cấm Thành, con người chỉ là khách". Du khách khi ghé thăm các khu vực yên tĩnh như Cảnh Vận Môn thường được khuyến cáo giữ khoảng cách để tôn trọng quyền riêng tư của những "vị chủ nhân" này.
Sức hút từ những chú mèo giúp Tử Cấm Thành trở nên gần gũi hơn với du khách - Ảnh: VCG
Không chỉ bảo vệ di sản, mèo còn mang lại giá trị kinh tế và du lịch to lớn. Những cái tên như mèo cam Papa, Luban hay Baidian'er đã trở thành ngôi sao trên mạng xã hội Weibo. Hình ảnh chú mèo Papa mũm mĩm thậm chí còn được dùng làm "đơn vị đo lường" hài hước cho các cổ vật nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập bảo tàng. Các sản phẩm lưu niệm liên quan đến mèo đạt mức tiêu thụ ấn tượng lên tới 16.000 món mỗi tháng, đồng thời các tác phẩm nghệ thuật như vở kịch "Cat God in the Forbidden City" đã góp phần đưa lịch sử Cố Cung đến gần hơn với thế hệ trẻ một cách sinh động và đầy cảm hứng.
Nguồn: The Palace Museum / IFL Science / Tổng hợp
