Kiến thức kỳ thú

Các nhà khoa học vừa đạt được một cột mốc quan trọng khi chứng minh rằng cá heo không chỉ phát ra âm thanh bản năng mà thực sự sở hữu một hệ thống "từ ngữ" có ý nghĩa cụ thể. Khám phá này không chỉ thay đổi hiểu biết của chúng ta về đại dương mà còn được xem là mô hình thử nghiệm hoàn hảo cho việc liên lạc với các nền văn minh ngoài hành tinh. Nghiên cứu từ Viện Hải dương học Woods Hole (Mỹ) đã xuất sắc giành giải thưởng Coller Dolittle Challenge trị giá 100.000 USD. Nhóm chuyên gia đã phát hiện ra rằng, bên cạnh tiếng huýt "chữ ký" (đóng vai trò như tên riêng), cá heo còn sử dụng một lượng lớn các âm thanh không mang chữ ký. Chúng hoạt động như những đơn vị ngôn ngữ chung, cho phép các cá thể trong đàn hiểu và chia sẻ thông tin theo...

Đôi khi, những khám phá vĩ đại nhất lại đến từ sự tình cờ thuần khiết nhất. Chuyến leo núi của bé gái 3 tuổi Ziv Nitzan tại khu di tích Tel Azekah (Israel) đã không dừng lại ở một buổi dã ngoại, mà trở thành một sự kiện khảo cổ học khi cô bé nhặt được một "viên đá" chính là bùa hộ mệnh từ thời Đồ Đồng. Sự việc diễn ra tại khu vực Shephelah, nơi lịch sử Kinh Thánh ghi dấu trận chiến huyền thoại giữa David và Goliath. Trong lúc vui đùa, bé Ziv đã vô tình nhặt được một vật thể nhỏ giữa hàng ngàn viên đá cuội. Khi lớp bụi bẩn được phủi đi, một cổ vật có hình dáng con bọ hung (Scarab) lộ diện, mang theo những mật mã văn hóa của người Ai Cập cổ đại đã ngủ yên suốt gần 4 thiên niên kỷ. Con dấu bọ hung nguyên vẹn được bé Ziv tìm thấy tại...

Dù đã sụp đổ vào cuối năm 2020 sau hơn nửa thế kỷ hoạt động, Đài quan sát Arecibo vẫn tiếp tục khiến thế giới kinh ngạc. Một "kho báu" dữ liệu khổng lồ để lại đã giúp các nhà khoa học sàng lọc ra 100 tín hiệu đặc biệt, mở ra hy vọng mới về việc tìm thấy dấu vết của các nền văn minh ngoài Trái Đất. Từng là kính thiên văn vô tuyến đơn lẻ lớn nhất thế giới, Arecibo là "tai mắt" chủ lực của nhân loại trong việc nghiên cứu không gian sâu. Tuy nhiên, sau những tàn phá của siêu bão Maria và các trận động đất, cơ sở này đã chính thức ngừng hoạt động. Dù vậy, sứ mệnh của nó vẫn chưa kết thúc. Hai nghiên cứu mới công bố trên The Astronomical Journal cho thấy các nhà khoa học đang khai thác những dữ liệu cuối cùng để trả lời câu hỏi lớn nhất của...

Ít ai biết rằng, chiếc máy rửa bát hiện đại chúng ta dùng ngày nay không bắt nguồn từ một phòng thí nghiệm chuyên nghiệp, mà từ sự xót xa của một người phụ nữ Mỹ trước những bộ gốm sứ quý giá bị người hầu làm vỡ. Josephine Garis Cochran đã chứng minh rằng: khi nhu cầu cấp thiết gặp gỡ tư duy kỹ thuật, một cuộc cách mạng sẽ ra đời. Mùa hè năm 1893, tại Hội chợ Thế giới Chicago, giữa hàng nghìn phát minh của nam giới, cỗ máy Garis-Cochran trở thành tâm điểm kinh ngạc. Với hệ thống ròng rọc và bánh răng phức tạp, cỗ máy có thể làm sạch 200 chiếc đĩa bẩn chỉ trong vòng 2 phút. Không chỉ là một mô hình trưng bày, phát minh của Josephine đã được các nhà hàng tại hội chợ đưa vào vận hành thực tế để xử lý hàng chục nghìn chiếc đĩa mỗi ngày...

Mùa sinh sản đến cũng là lúc các loài chim bắt đầu cuộc hành trình xây dựng "pháo đài" bảo vệ thế hệ kế cận. Dù vật liệu là đất sét, nước bọt, cành cây hay lông vũ, mỗi chiếc tổ đều là một công trình tinh xảo được thiết kế để đối phó với những thách thức khắc nghiệt nhất từ thiên nhiên. Một trong những đặc điểm gây tò mò nhất là tại sao tổ chim thường được đặt trên cao và miệng tổ hướng thẳng lên trời. Thực tế, thiết kế này là một bài toán vật lý thông minh: miệng tổ hướng lên giúp nước mưa chảy qua nhanh chóng mà không bị ứ đọng sâu bên trong. Ngay sau cơn mưa, gió và ánh nắng mặt trời có thể dễ dàng tiếp cận để làm khô tổ, giúp giảm tối đa thời gian chim non phải tiếp xúc với môi trường ẩm ướt, đồng thời gia tăng độ bền kết cấu cho...

Bằng cách "đảo ngược" thời gian thông qua các mô hình toán học, các nhà khoa học Mỹ đã phác họa nên một chân dung đầy quyền năng của Sao Mộc thời sơ khai: một hành tinh vĩ đại không chỉ về kích thước mà còn sở hữu sức mạnh từ trường đủ để định hình cả hệ Mặt Trời. Trong nghiên cứu mới nhất công bố trên tạp chí Nature Astronomy, hai nhà khoa học Konstantin Batygin (Caltech) và Fred C. Adams (Đại học Michigan) đã thực hiện một cuộc hành trình quay ngược thời gian 3,8 triệu năm về thời điểm hệ sao của chúng ta mới thành hình. Khi những hạt rắn đầu tiên bắt đầu xuất hiện và tinh vân tiền hành tinh dần mờ đi, Sao Mộc đã lộ diện với tư cách là "đứa con đầu lòng" và vĩ đại nhất của Mặt Trời. Mô phỏng Sao Mộc thời kỳ đầu với kích thước và từ...

Sâu bên dưới lớp đất đá êm đềm mà chúng ta bước đi mỗi ngày là một thế giới sục sôi với nhiệt độ cực hạn. Phần lõi Trái Đất không chỉ là một khối kim loại nóng chảy mà còn là "trái tim" nhiệt năng giữ cho hành tinh này không ngừng chuyển động và duy trì sự sống. Cấu trúc hành tinh của chúng ta có thể ví như một củ hành khổng lồ với nhiều lớp riêng biệt. Từ ngoài vào trong, lớp vỏ mỏng manh là nơi con người sinh sống, tiếp đến là lớp phủ (mantle) bằng đá rắn chiếm phần lớn thể tích. Sâu hơn nữa là lõi ngoài bằng sắt và niken nóng chảy, bao quanh một lõi trong rắn chắc có bán kính bằng 70% kích thước Mặt Trăng. Càng đi sâu, nhiệt độ càng tăng vọt: từ 1.300°C ở độ sâu 100km lên đến mức cực hạn hơn 6.000°C tại tâm điểm – một con số tương...

Nặng khoảng 60 tấn và cấu tạo gần như hoàn toàn từ kim loại, thiên thạch Hoba là một "kỳ quan" ngoài hành tinh nằm tại Namibia. Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học đau đầu nhất không phải là kích thước của nó, mà là sự vắng bóng kỳ lạ của một miệng hố va chạm tương xứng. Câu chuyện bắt đầu vào năm 1920 tại Grootfontein, Namibia, khi một người nông dân đang cày ruộng thì va phải một vật thể rắn chắc dưới lòng đất. Sau khi đào bới, ông phát hiện ra một phiến kim loại khổng lồ có hình dáng tương đối vuông vức. Các phân tích sau đó xác định đây là một khối thiên thạch chứa tới 84% sắt và 16% niken. Với trọng lượng tương đương 10 con voi trưởng thành, Hoba chính thức trở thành khối sắt tự nhiên lớn nhất từng được tìm thấy trên bề mặt...

Dữ liệu mới từ kính viễn vọng SPHEREx của NASA vừa giúp các nhà khoa học làm sáng tỏ sự "thức tỉnh" muộn màng của 3I/ATLAS – vật thể liên sao thứ ba xâm nhập hệ Mặt Trời, đồng thời chấm dứt những hoài nghi về nguồn gốc nhân tạo của nó. Một nghiên cứu chi tiết vừa được công bố trên số tháng 2 của tạp chí khoa học Research Notes of the AAS đã phân tích dữ liệu hồng ngoại quý giá mà SPHEREx thu thập được. Đây được xem là bằng chứng then chốt để giải thích hiện tượng bừng sáng bất thường của vật thể này vào cuối năm 2025, một sự kiện từng khiến giới thiên văn học chia rẽ sâu sắc. Hình ảnh từ tàu SPHEREx cho thấy ánh sáng hồng ngoại phát ra từ bụi, nước, các phân tử hữu cơ và carbon dioxide trong vầng hào quang của 3I/ATLAS khi nó thăng...

Trí tuệ nhân tạo (AI) vừa lập chiến công hiển hách khi khai quật được "kho báu" khổng lồ gồm 1.300 vật thể vũ trụ kỳ lạ vốn nằm ẩn mình trong hàng triệu hình ảnh lưu trữ của kính viễn vọng không gian Hubble suốt hơn ba thập kỷ qua. Cận cảnh những cấu trúc dị thường chưa từng được nhận diện trước đây trong dữ liệu Hubble (Ảnh: NASA/ESA) Một nghiên cứu mới từ Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA), vừa được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Astronomy & Astrophysics, đã gây chấn động cộng đồng thiên văn học. Bằng cách sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo chuyên biệt mang tên AnomalyMatch, các nhà khoa học đã nhận diện được 1.300 vật thể dị thường trong kho dữ liệu cũ của kính viễn vọng Hubble - những thứ vốn quá mờ nhạt hoặc nhiễu để các thuật...

Một nghiên cứu mới cho thấy vết nứt khổng lồ ở phía Đông châu Phi đang toạc ra ngày càng nhanh. Một nghiên cứu mới dẫn đầu bởi nhà địa chất và vật lý Christopher Scholz từ Đại học Columbia (Mỹ) cho thấy khí hậu khô hạn dần trong 5.000 năm qua đã khiến Đới tách giãn Đông Phi, một đường đứt gãy khổng lồ xé đôi phần phía Đông của lục địa, hoạt động mạnh hơn dự kiến. Điều này sẽ khiến cho hai mảnh của lục địa tách rời nhanh hơn, một đại dương mới nằm ở khu vực nay là Đông Phi sẽ sớm hình thành hơn trong tương lai. Một vùng biển và sau đó có thể là cả một đại dương mới có thể xuất hiện ngay tại vị trí Đới tách giãn Đông Phi trong tương lai, khi châu Phi bị xé rời phần phía Đông - Ảnh đồ họa: John Ryle Viết trên tạp chí khoa học...

Láng giềng Việt Nam phát hiện "kho báu gần như vô hạn", đủ dùng trong 60.000 năm... 1 triệu tấn Thorium đã được phát hiện. Các nhà địa chất học tại Bắc Kinh đã công bố một phát hiện chấn động: trữ lượng Thorium (Thori) khổng lồ tại mỏ Bayan Obo (Nội Mông) có khả năng thay đổi hoàn toàn bản đồ năng lượng thế giới, cung cấp nguồn điện sạch cho Trung Quốc trong hàng chục thiên niên kỷ. Bước ngoặt tại "Thủ phủ đất hiếm" Bayan Obo Khu phức hợp khai thác mỏ Bayan Obo tại khu tự trị Nội Mông – vốn nổi tiếng là mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới – một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý. Theo thông tin từ Daily Mail và các khảo sát địa chất mới nhất, các nhà khoa học đã xác định được khoảng 1 triệu tấn Thorium tại đây. Với mật độ năng lượng cực cao...